Ο μεγαλύτερος πειρασμός του ανθρώπου και η πηγή όλων των παθών που ακολουθούν είναι το «εγώ» (ο εγωισμός), με το οποίο τοποθετεί τον εαυτό του στη θέση όχι μόνο του Θεού, αλλά και της εικόνας Του, που είναι ο άνθρωπος, δηλαδή ο αδελφός του. Από την πτώση των πρωτοπλάστων μέχρι σήμερα, το «εγώ» γεννά την υπερηφάνεια, τη φιλαυτία και την απομάκρυνση από την κοινωνία της αγάπης. Πλέον, η κοινωνία αυτή και η αρμονική και ζωογόνος λειτουργία της μέσα από το «πρόσωπο» του ανθρώπου καταστρέφεται.

Στην Ορθόδοξη θεολογία, «πρόσωπο» είναι η μοναδική και ανεπανάληπτη ύπαρξη που καλείται να ζει σε σχέση αγάπης και κοινωνίας με τον Θεό και τους άλλους ανθρώπους. Δεν είναι απλώς ένα απομονωμένο άτομο, αλλά ύπαρξη ελεύθερη και αγαπητική, που ολοκληρώνεται μέσα στην κοινωνία. Πρότυπο του ανθρώπινου προσώπου είναι η Αγία Τριάδα, όπου τα τρία θεία Πρόσωπα ζουν σε τέλεια ενότητα και αγάπη.

Ο ίδιος ο Χριστός προσεύχεται: «ἵνα πάντες ἓν ὦσιν, καθώς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοὶ κἀγὼ ἐν σοί» (Ιω. 17,21), δείχνοντας ότι ο άνθρωπος καλείται σε κοινωνία και ενότητα κατά το πρότυπο της Τριάδος. Επίσης, ο Απόστολος Παύλος διδάσκει: «Ὑμεῖς δέ ἐστε σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους» (Α΄ Κορ. 12,27), φανερώνοντας ότι κάθε πρόσωπο βρίσκει την πληρότητά του μέσα στην εκκλησιαστική κοινωνία και όχι στην απομόνωση.

Από πρόσωπο, ο άνθρωπος μετατρέπεται σε άτομο, το οποίο, όσο και να αναπτυχθεί και να δυναμώσει, τελικά, κομμένο από τη ρίζα του —δηλαδή την κοινωνία με τον Θεό και τον πλησίον— μαραζώνει και καταστρέφεται, άρα αντί καλού παράγει κακό. Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής διδάσκει ότι η φιλαυτία είναι «μήτηρ πάντων των παθών», ενώ ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος ονομάζει την υπερηφάνεια «άρνηση του Θεού». Ο ίδιος ο Χριστός μας προειδοποιεί: «Ὅστις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτόν» (Μκ. 8,34), δείχνοντας ότι η σωτηρία αρχίζει από τη νέκρωση του εγωισμού.

Στη σύγχρονη κοινωνία βλέπουμε τα τραγικά αποτελέσματα του «εγώ»: βία, εγκληματικότητα, εκμετάλλευση του αδυνάτου από τον ισχυρό, διάλυση της οικογένειας, αδιαφορία για τον πάσχοντα συνάνθρωπο, πνευματική αποστασία και περιφρόνηση των ιερών παραδόσεών μας, αποτειχισμός από την κανονική Εκκλησία, σχίσματα και αιρέσεις. Όταν ο άνθρωπος λατρεύει το θέλημά του, παύει να αγαπά και αρχίζει να χρησιμοποιεί τους άλλους ως μέσα για την ικανοποίηση των επιθυμιών του. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει ότι «τίποτε δεν χωρίζει τόσο τον άνθρωπο από τον Θεό όσο η υπερηφάνεια», ενώ ο άγιος Βασίλειος ο Μέγας υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος πλάστηκε για κοινωνία και όχι για αυτάρκεια.

Η θεραπεία του «εγώ» είναι το «εμείς» της Εκκλησίας, το οποίο πηγάζει από το «ημείς» της Αγίας Τριάδος. Αυτό μετατρέπει τον άνθρωπο από μια μονάδα (άτομο) σε μια κοινωνία προσώπου, όπου συνυπάρχουν και συνεργάζονται ο Θεός, το «εγώ» και ο πλησίον. Ο Χριστός δεν μας δίδαξε να λέμε «Πάτερ μου», αλλά «Πάτερ ημών». Η ζωή της Εκκλησίας είναι ζωή κοινωνίας, διακονίας και θυσιαστικής αγάπης. Ο άγιος Πορφύριος έλεγε ότι «όταν αγαπάς τον Χριστό, αγαπάς όλους τους ανθρώπους», ενώ ο άγιος Παΐσιος τόνιζε ότι «όσο φεύγει το εγώ, τόσο έρχεται η χάρη του Θεού». Ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος γράφει στην Καινή Διαθήκη: «Αν κάποιος λέει, “Αγαπώ τον Θεό”, και μισεί τον αδελφό του, είναι ψεύτης. Γιατί αυτός που δεν αγαπά τον αδελφό του, τον οποίο έχει δει, πώς μπορεί να αγαπά τον Θεό, τον οποίο δεν έχει δει;»

Πρακτικά, πολεμούμε το «εγώ» με την ταπεινή προσευχή, τη συχνή εξομολόγηση, τη συμμετοχή στη Θεία Ευχαριστία, την υπακοή στην κανονική μας Εκκλησία και στο θέλημα του Θεού, τη συγχώρηση, την ελεημοσύνη και την ανιδιοτελή προσφορά. Μέσα στο σπίτι, με τον αμοιβαίο σεβασμό, τη θυσία για τον σύζυγο και τα παιδιά και την αποφυγή της εγωκεντρικής επιβολής. Μέσα στην κοινωνία, με την αλληλεγγύη, τη δικαιοσύνη και τη φροντίδα των αδυνάτων. Έτσι, το καταστροφικό «εγώ» μεταμορφώνεται στο σωτήριο «εμείς» της Εκκλησίας, όπου ο άνθρωπος βρίσκει τον Θεό, τον αδελφό και τελικά τον αληθινό εαυτό του. Όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος: «Μηδέν κατά εριθείαν ή κενοδοξίαν, αλλά τη ταπεινοφροσύνη αλλήλους ηγούμενοι υπερέχοντας εαυτών» (Φιλ. 2,3). Αυτή είναι η οδός που θεραπεύει τον άνθρωπο, την οικογένεια και ολόκληρη την κοινωνία.

Μητροπολίτης Ταμασού και Ορεινής Ησαΐας